Panik & Acil Çıkış Ekipmanları
Guideline No 2:2002
CFPA-E® -Guidelines 2

Önsöz
Avrupa Yangın Koruma Derneği Avrupa genelinde çözümlerle ilgili konseptler ve modeller yaratmak amacı ile genel bir yönetmelik yayınlamaya karar verdi. Avrupa Yangından Koruma Dernekleri Konfederasyonunun amacı (CFPA-E) Avrupa Ülkelerinin yangından korunma çabalarını desteklemektir.

Bu rehber kitapçık sadece çıkış ekipmanlarına yönelik tavsiyelerde bulunmaktadır. Bunlar EN 1125 ve EN 179 standartlarında Acil ve Panik Çıkış ekipmanlarıdır.

Bu rehber kitapçık kayar kapılar dışındaki acil çıkış kapılarının kapalı tutulması ve dışarıdan yetkisiz girişlere karşı kilitli tutulmasına dair tavsiyeler içermektedir.

Bu rehber kitapçık firmalardaki güvenlik görevlilerini ilgilendirmektedir. Ayrıca montaj firmaları, kurtarma servisleri, danışmanlar, güvenlik firmaları, mimarlar v.b’ lerini ilgilendirmektedir. Adı geçenler bu rehber kitapçıkta, Avrupa Standartlarında fonksiyonel çözümlere ulaşacaklardır.

Bu ek bilgi kılavuzu “Rehberler Komisyonunu ile “ Avrupa Yangından Korunma Dernekleri Federasyonunu” (CFPA) tarafından derlenmiştir.

1 Tanıtım
Bu öneriler Avrupa Standardı olan Panik ve Acil Çıkış Ekipmanlarına ilişkin EN 1125 ve EN 179 ‘ e göre fonksiyonel çözümleri içermektedir.

Rehber; kaçış rotasındaki kapılara uygulanan ( yangın hapsetme opsiyonu ile veya değil) ayrıca dışarıdan kilitli tutulan ve geçişi kontrollü hale getiren önerileri içermektedir.

Bu rehberde geçmeyen diğer kaçış rotalarına ilişkin farklı uygulamalar için milli kurallara bakılması önerilir.

Örnek;
Normalde dışarıdan kilitli bulundurulan çıkış kapıları, kontrollü geçiş yapılabilir. Bu rehberde bunun örnekleri verilecektir.
Normalde dışarıdan kilitli bulundurulmayan çıkış kapıları. Bu kapılar için başka ekipmanlarda kullanılabilir.

Appendix No 1 kitapçığı kaçış rotasındaki çıkış ekipmanlarına ilişkin örneklemeleri yapmaktadır.

Bu kapıların genelde dışarıdan kilitli tutulması gerekmektedir. Bu da dışarıdan yetkisiz girişlerin önüne geçmektedir.

Bu yayın kapıların nasıl tanımlanacağı veya hangi kapıların çıkış kapıları olacağı ile ilgili özümler sunmaz. Bunlar ilgili ülkelerin kanunlarıyla ilgilidir.

2 Panik mi Acil mi?
Kaçış rotasındaki çıkış kapıları dizayn edilirken, sürekli şu soruyu sormalısınız: Bu bölümde herhangi bir panik durumu oluşabilir mi?

Tabii ki sıklıkla bina kuralları, yangın güvenlik talepleri v.s. resmi bir rehber niteliği taşımaktadır. Hatta kullanılması gereken özel ekipmana ilişkin tavsiyelerde de bulunabilir. Bununla birlikte, mimar tasarladığı binanın kullanım ömrünce oluşabilecek riskleri göz önünde bulundurup planlamasını ona göre yapmalıdır.

Bu sebeple, nasıl bir durumun çıkabileceğini tanımlamak önemlidir.

2.1 Panik Durumları
Yüksek sayıdaki insanların reaksiyonlarını önceden kestirmek güçtür, özellikle bir sinema veya restaurant yangınından kaçışta. Çok az insan bu durumlarda mantıklı hareket edebilmektedir. Bu ortamdaki şahıslar, herhangi bir özel alete veya anahtara ihtiyaç olmaksızın çıkış ekipmanını kullanarak binayı kolayca terk edebilmelidir.

Çıkış ekipmanı en sıra dışı durumlara karşı bile ,doğru olarak dizayn edilmiş olmalıdır. Bu durum panik ortamındaki insanları kolayca binayı terk etmesini kolaylaştırır. Örneğin, karanlık ve dumanlı ortamlarda bile acelesi olan bir veya birkaç kişi çıkış kapısına ulaşıp el veya vücudunu kullanarak kapıyı rahatlıkla açabilmelidir.

2.2 Acil Durumlar
Tipik olarak, panik az sayıda insanların bulunduğu ortamda ortaya çıkmaz. Özellikle bu az sayıda insan panik ve acil çıkış cihazlarını tanıyor ve kullanmasını biliyorsa hızla bina terk edilir. Bu durum küçük ofisler ve benzeri yerlerin durumları gibidir. Bilgilendirme, eğitim insanların panik veya tehlike anlarında doğru hareket etmesini arttırıcı bir unsurdur. İnsanlar kaçış anlarında mantıklı ve doğru hareket etmelidir. Kaçış anlarında, çok basit tercihler yapılmalıdır. Bunlar nereye gitmeli, hangi kapı kullanılmalı, kapı nasıl açılacak gibi seçimlerdir. Tabii ki, çıkış kapıları hemen temin edilmesi mümkün olmayan anahtar veya özel cihaz gerektirmeden açılabilir olmalıdır.

3 Uygulama Alanları
Aşağıda listelenen kullanım alanları özel çıkış ekipmanlarının seçimine yönelik tavsiyeler olarak görülebilir. Her proje başlı başına değerlendirilmeli ve çıkış rotaları ve kullanılacak ekipman ona göre seçilmelidir.

Geçici kullanım tipleri de çıkış ekipmanının seçimini etkileyen bir unsurdur. Örneğin, bir okul spor salonunun herhangi bir gün de parti salonu olarak kullanılması gibi. Esnek kullanım için bu tip öngörülerin bina tasarlanırken yapılması gerekir. Değişik durumlarda farklı sayıda insanların belli ortamlarda bulanabileceği varsayılarak tasarım yapılmalıdır.

3.1 Panik Çıkış Ekipmanları
Okul, alışveriş merkezi, hastaneler, tiyatrolar, discotekler, spor merkezleri, restaurantlar, oteller panik çıkmaya müsait olan yerlerdir. Bu tip yerlerde binada bulunan kaçış rotaları ve kullanılan ekipmanlar önemlidir. İlk başta bina projelendirilirken bu durumlar göz önünde bulundurularak tanımlamalar yapılmalıdır. Bununla birlikte kaçış rotaları ve çıkış kapıları sayıları planlama aşamasında tespit edilir.

Bu kitapçık Avrupa Standardı EN 1125 ‘e göre olan panik barları önermektedir.

3.2 Acil Çıkış Ekipmanı
Küçük ofisler ve sayıca az olan insanların bulunduğu ortamlardan çıkış ekipmanı olarak kullanılması tavsiye edilen ekipmanlardır. Bu yerler en düşük güvenlik seviyeli çıkış kapıları ve çıkış ekipmanlarının kullanılması gerektiği mekanlardır.

Bu kitapçık Avrupa Standardı EN 179 ‘a göre olan ek hareketli acil çıkış ekipmanlarını önermektedir.

3.3 Diğer Açma Ekipmanları
Bu cihazlar küçük ofislerde ve az sayıda insanların bulunduğu ortamlar için idealdir. Normal bir kol veya topuz kilittir. Girişler aynı zamanda da çıkış olarak kullanılır.

İçeriden tek hareketle çıkılması (anti panik özelliği) her zaman tercih edilmelidir.

4 Çift Kapılar
Çift kapı kullanıldığında pasif kanat 50 cm ‘den az olmamalıdır. Bu kanat kapı itici ile donatıldığında açmak da güçlük çekilebilmektedir. Otomatik sürgü sistemleri bu tip kapılarda tavsiye edilmemektedir. Kapılar kapatıldığında senkronize olarak hareket etmedikleri için, otomatik sürgü kullanıldığında kapı açıldıktan sonra açık kalma riski bulunmaktadır. Bu sebeple aktif kanata ve pasif kanata panik bar takılması tavsiye edilmektedir.

5 Acil Çıkış Kilidi
Acil çıkış ekipmanı Avrupa Standardı EN 179 göre kabul edilmektedir. Tablo 7.1 de gösterilen özelliklere sahip olmalıdır. Açıkça gözle görülebilir bir pozisyonda olmalıdır. Panik çıkışlarda da bu ekipmanlar tarafların onayı ile kabul edilebilmektedir. Anahtar switchler bu tip çıkışlarda kabul edilmez.

Acil çıkış ekipmanında bulunması gereken özellikler;
- Yeşil renkte etiket
- Özel bir işaretle acil çıkış olduğunu gösterir işaret. Bu işaret yeşil renkte ve “emergency exit” yazısının okunabildiği şekilde    olmalıdır. Yazı kolayca fark edilecek boyutlarda olmalıdır.
- Tek bir hareketle açılabilir olmalıdır.
- Elektrik kesintilerinde fark edilir olması için fosforlu etiket veya ışıklandırma olmalıdır.
- Aydınlatılması demek başka bir güç kaynağından ışıklandırılması anlamına gelmektedir.
- Kola basıldığında kilit rahatlıkla açılabilmelidir.
- Akustik bir alarma bağlı olması tercih edilir.
- Kolaylıkla görülebilecek bir pozisyonda kapıya montajı gereklidir.
- Yer seviyesinden 09 m – 1,2 metre montaj için uygun aralıktır.
- Çift kanat kullanılıyor ise hareketli kanata ekipman takılmalıdır. İki kanat kullanılıyor ise panik bar kullanılması tavsiye edilir.

6 Yetkisiz Giriş Korumalı Kilitleme Mekanizması
Kapılarda dış tarafta kilitleme mekanizması ile kullanılıyor ise mikro switch veya benzeri ekipmanın kullanılması gerekebilir. Bu da panik durumlarında hangi kapıların kilitli olmadığını göstermesi açısından gerekli olabilir. Bu kapılardan anahtara sahip olanlar ( temizlik veya teknik gibi) geçebilir veya acil durumlarda dışarıdan bu kilitleri açıp kapının açılmasını sağlayabilir.

7 İşletim ve Bakım
Kaçış rotasındaki kapılar ve ekipmanlar sürekli bakım altında tutulmalı ve fonksiyonlarını yitirmediğinden emin olunmalıdır. Acil durumlarda gerekli olacağından çalışır durumda olduklarından emin olunmalıdır.

Bakım belli aralıklarla binada yetkili olan insanlar tarafından ekipmanlar denenerek yapılmalıdır. Bu denetleme kullanılan ekipmana göre değişebilmektedir.

8 Aktiviteye Göre Uygun Çıkış Ekipmanının Seçilmesi
Tablo 8.1 standart ekipmanlardaki özellikleri göstermektedir. Normalde tüm ekipmanlar dışarıdan yetkisiz geçişleri engelleme özelliğine sahip olmalıdır. Tabloda, kullanılan yere göre, içerde bulunabilecek olan insan sayısına göre önerilmiştir. Bu demektir ki ekipmanlar günlük kullanımda ortamdaki insan sayısıyla doğru orantılı olarak tercih edilmelidir. Bu kesin taleplerin sebebi geniş ofis mekanlarında, otellerde, hastanelerde merdivenlerde ve her katta bu tip ekipmanın kullanılması son derce önemlidir. Aynı zamanda aynı anda bir çok insan bu kapılara ihtiyaç duyacağı için sistemler titizlikle seçilmelidir.

Eğer insan sayısında şüpheye düşülürse her zaman için panik çıkışlarda kullanılan panik barlar tercih edilmelidir.

8.1 Çıkış Ekipmanı Seçim Tablosu
EN 1125 panik çıkış ekipmanını EN 179 acil çıkış ekipmanını göstermektedir.
Bunlar ile ilgili özüm önerileri Appendix No 1 dökümanında ayrıntılı biçimde verilmiştir.

9 Tanımlamalar

Yetkisiz Giriş Kilidi
Dış taraftan yetkisiz girişleri engellemek için kullanılan kilitleme mekanizması

Elektromekanik Kapı Kilit Mekanizması
Elektromekanik kilitleme mekanizması, kapının üstünde bulunan ve mekanik bir kolla. Elektriğe bağlı olduğu anlarda sürekli kapıyı kapalı pozisyonda tutar, elektrik kesildiğinde otomatik olarak açılır.

Standby Güç
Elektrik kesildiğinde yedek enerji sağlayıcı. Elektrikli karşılık, elektromekanik kilitleme mekanizması, kapı tutucu mıknatıs gibi ekipmanların ana elektrik kaynağı kesildiğinde çalışabilmesini sağlar.

Electromekanik Kapı Açık Tutucu Cihaz
Kapıyı açık tutmak için kullanılan bir cihaz. Enerji kesildiğinde otomatik olarak de aktif olur.

Pulse Üretici
Anahtar priz, anahtarlı switch, mikroswitch, şifreli kilit, kart okuyucu v.b.

Kapı Tutucu M ıknatıs
Kapının üstünde bulunan, güçlü bir mıknatısla kapıyı tutan mekanizma. Elektrik bağlı olduğu sürece kapıyı kilitli tutar elektrik kesilmelerinde otomatikman bu özelliğini iptal eder.

Otomatik Kapı Sürgüsü
Pasif kanata takılır ve aktif kanat açıldığında pasif kanadın da açılmasını sağlar. Çift yangın çıkışlarında kullanılmamalıdır. Çünkü kapı kapatıcıların koordineli çalışmasını engeller ve kapı açıldıktan sonra açık kalma riski vardır.

Karşılık
Kapı kasasına takılan kilidin dilini tutan metal parça

Dil
Kilit üzerinde ve hareketli olan kapıyı kasa üzerinde sabit tutan mekanizma.

Kol
Kilidi aktif eden tutacak.

Yangın Kapısı
Belli bir süre yanmaz özellik taşıyan kapılar. Kapı yapısına göre bu süre değişir.

Kapı Koordinatoru
Çift kapılarda önce pasif kanadın sonra aktif kanadın kapanmasını sağlayan mekanizma. Bu mekanizma kullanıldığında kapıların kapanacağı garanti altına alınmış olur.